“Thiên lý chi hành, thủy ư túc hạ”
– Hành trình ngàn dặm bắt đầu từ bước chân đầu tiên – Lão Tử
Những khoảnh khắc trong đời tưởng như chỉ lướt qua trong tích tắc, vậy mà khi nghĩ lại, ta mới nhận ra giây phút ấy đã để lại trong mình một dấu ấn khó phai. Chuyến tham quan thực tế của lớp 11 Văn là một khoảnh khắc như thế! Một ngày không dài nhưng đủ để mở ra trước mắt chúng em cả một không gian văn hoá, nơi mỗi điểm đến đều chất chứa những câu chuyện mà trước đây chúng em chỉ gặp trong trang sách.
1. Hào hứng
Đồng hồ điểm 13 giờ 45 phút, tập thể lớp VK26 đã tập trung trước cổng trường THPT Chuyên Lê Quý Đôn, ai nấy đều phấn khích với chuyến đi sắp đến. Bởi đây không chỉ là một môn học mà còn là một sợi chỉ vô hình, gắn kết chúng em thêm gần hơn với những giá trị văn hóa.
Đến giờ lên xe, bác tài đã khởi động máy, mọi thứ đều sẵn sàng, đúng 14 giờ, chúng em xuất phát. Điểm đến đầu tiên là nhà thờ Làng Sông. Khi vừa đặt chân đến, chúng em cảm nhận được vẻ trang nghiêm của công trình nằm yên bình giữa hàng cây già. Sau hàng cây xanh là một tòa kiến trúc lâu đời, mang vẻ đẹp vừa nên thơ, vừa cổ kính giữa thiên nhiên hữu tình. Nằm đối xứng với nhà nguyện là hai dãy nhà lầu được xây dựng theo lối kiến trúc kiểu Pháp với những ô cửa vòm ở ban công, hành lang dài và những hàng cột thẳng tắp. Phía trước chủng viện dành cho sân cỏ và những hàng cây sao, sân sau được chia thành những ô vuông để trồng rau, trồng hoa.
Không gian tĩnh lặng đến mức chỉ cần bước nhẹ thôi cũng thấy như mình đang bước vào một miền ký ức lâu đời. Vẻ đẹp nơi đây không chỉ nằm trong kiến trúc Gothic mà còn nằm trong chiều sâu văn hoá và đức tin đã được gìn giữ suốt hơn một thế kỷ. “Du khách có dịp về Bình Định nên một lần ghé thăm tiểu chủng viện Làng Sông để chiêm ngưỡng một công trình kiến trúc cổ. Với không gian xanh mát của cây cỏ hòa cùng nét cổ kính của một kiến trúc xưa cũ sẽ khiến cho du khách ngỡ rằng mình đang ở nơi nào đó tại châu Âu hàng trăm năm trước“, Ông Trần Văn Thanh – Giám đốc Sở Du lịch từng chia sẻ. Ngỡ đâu Tiểu Chủng Viện Làng Sông đơn thuần chỉ gợi lên dáng vẻ của một thước phim kỷ niệm trải dài từ trước cả khi chúng em ra đời mà thôi. Nào ngờ đây còn là “cái nôi” của chữ Quốc ngữ tại Bình Định (cũ), Gia Lai (mới). Một miền văn hóa nằm ẩn mình giữa những thửa ruộng yên bình, an tĩnh.
Khi cơn bão đi qua, nhà thờ Làng Sông với những cây cổ thụ trăm tuổi, từng chứng kiến bao thăng trầm của một miền đất cũng tan dần theo cơn bão quá đỗi dữ dội. Nhưng văn hóa không biến mất theo những cơn bão, văn hóa chỉ mai một khi không ai nhớ đến, biết đến và tìm đến.
2. Hoài niệm
Rời Tiểu Chủng Viện Làng Sông, chúng em di chuyển đến Nhà hát Nghệ thuật truyền thống tỉnh. Ngồi trên xe vừa ngắm khung cảnh quê hương qua tấm kính nhỏ vừa nghe anh hướng dẫn viên kể về cuộc đời một chàng thi sĩ đã từng gắn bó với mảnh đất Bình Định. Hàn Mặc Tử, một thi sĩ tài hoa với cuộc đời ngắn ngủi như chớp sáng. Những câu chuyện về nỗi cô đơn, về những bài thơ được viết ra trong đau đớn khiến nhiều bạn lặng im. Nhất là khi nhắc đến những tháng ngày cuối cùng ở Quy Hòa, chúng em hiểu hơn về sức mạnh kỳ lạ của thơ ca. Một tâm hồn quá lớn có thể biến cả bi kịch thành vẻ đẹp. Chúng em nhìn về phía biển xa, nơi những con sóng bạc đầu đang vỗ vào ghềnh đá. Không thể đến nơi ông “nằm lại” , nhưng câu chuyện về cuộc đời nhà thơ dường như đã chạm đến mỗi người theo một cách riêng. Cuộc đời nhà thơ tựa những vần thơ đau đớn lúc trăng lên, nỗi đau tinh thần và nỗi đau thể xác càng khắc sâu thêm khát khao sống của người. Hình như có linh cảm trước cái chết, một số nhà thơ đã soạn sẵn những lời di chúc. Pushkin có “Đài kỉ niệm”, Êxênin có bài thơ tuyệt mệnh viết bằng máu… Bài “Trút linh hồn” nằm trong tập “Thơ Điên” là một trong những tập thơ hay của Hàn Mặc Tử .Như R. Rolland chia sẻ “Chỗ đáng quý của trí tuệ nhân loại nằm ở chỗ có thể phát huy sức mạnh trong đau khổ, thấy ánh sáng trong bóng tối, thấy hy vọng trong tuyệt vọng, nghịch cảnh cũng có thể hóa giải thành thuận cảnh”.
3. Gắn kết
Điểm đến cuối cùng của chuyến đi là Nhà hát Tuồng Đào Tấn. Không khí nơi đây hoàn toàn khác với vẻ tĩnh lặng ban sáng. Tiếng trống, tiếng hát và cả hơi thở lao động nghệ thuật khiến không gian trở nên rực rỡ. Chúng em càng thêm tự hào khi biết “Bài Chòi miền Trung” đã được UNESCO ghi danh là di sản văn hoá phi vật thể đại diện của nhân loại. Đây là loại hình nghệ thuật vừa mang tính trình diễn chuyên nghiệp, vừa lưu giữ nét mộc mạc, gần gũi của đời sống cư dân vùng Duyên hải. Từ xa xưa, người dân đã xem Bài Chòi như một thú vui hội làng không thể thiếu. Những câu hô rộn ràng, dí dỏm của các anh chị Hiệu như kéo cả ký ức làng quê trở lại, truyền lại cho bao thế hệ những câu chuyện đời, những lời ăn tiếng nói, những phong tục mà chỉ Bài Chòi mới có thể chuyển tải trọn vẹn.
Tập thể VK26 được trải nhiệm vẽ những chiếc mặt nạ tuồng. Mặt nạ tuồng gắn liền với những kiểu người trong xã hội, phân định thiện – ác qua biểu cảm gương mặt, sắc thái của đôi mắt cũng như màu sắc trang phục. Mặt nạ tuồng Bình Định nhấn nhá sắc sảo ở đôi mắt, hình dáng con ngươi, để nhìn vào đó, không chỉ đơn thuần là nhìn vào một nhân vật, mà còn là nhìn vào cả cuộc đời và những sự kiện liên quan đến nhân vật ấy.
Ngoài hoạt động tham quan, học sinh Trường THPT Chuyên Lê Quý Đôn còn đến rạp xem các diễn viên, nhạc công của Đoàn ca kịch bài chòi Bình Định (thuộc Nhà hát Nghệ thuật truyền thống tỉnh Gia Lai) tập luyện vở ca kịch bài chòi “Dòng sông kể chuyện” để chuẩn bị tham gia Liên hoan tuồng và dân ca kịch toàn quốc năm 2025 diễn ra từ ngày 17 đến 26-11 tại TP. Hà Nội. Từng động tác, từng ánh mắt, từng giọng ca của nghệ sĩ tuồng đều được thực hiện cẩn trọng và đầy tâm huyết. Chỉ cần nhìn họ trên sàn tập thôi cũng đủ hiểu nghệ thuật truyền thống không hề bị lãng quên mà vẫn được nuôi dưỡng bằng tất cả đam mê và sự kiên trì.
4. Tạm biệt!
Tạm biệt một buổi chiều đầy kỷ niệm, xe lại lăn bánh trở về trường. Mỗi chuyến đi chẳng cần gần hay xa, nhưng những ký ức chung về hành trình đó vẫn sẽ rực rỡ theo cách riêng của chúng, mặc cho tâm trí con người có chật kín muộn phiền. Những thước phim của tuổi trẻ sẽ mãi men theo quá trình trưởng thành để gợi nhắc về quê hương với phần giá trị văn hóa thiêng liêng.
Một hành trình khép lại nhưng dư âm còn đó. Chúng em nhận ra rằng lịch sử không chỉ để đọc mà còn để cảm bằng trái tim. Văn hoá không phải điều xa xôi mà luôn hiển hiện ngay trên miền đất mình đang sống. Và bản sắc của một vùng đất được tạo nên từ những điều tưởng như nhỏ bé nhưng lại có sức sống bền lâu vượt lên sự hữu hạn của thời gian.
Tập thể lớp 11 chuyên Ngữ văn xin gửi lời cảm ơn đến cha mẹ, thầy cô và nhà trường đã tạo điều kiện để chúng em được trải nghiệm và được trưởng thành thêm sau chuyến đi đầy ý nghĩa này.
Tác giả: Tập thể lớp 11 chuyên Ngữ văn