“Mỗi công trình, mỗi làn điệu, mỗi phong tục đều kể một câu chuyện. Bảo vệ di sản là giữ lại tiếng nói của quá khứ cho thế hệ mai sau”
Có những vẻ đẹp chỉ tồn tại khi ta chậm lại để lắng nghe chúng. Những giá trị truyền thống lặng lẽ bị phủ mờ theo thời gian nhưng chuyến trải nghiệm lần này đã mở ra cho chúng em cơ hội “đi giữa di sản” để bắt gặp những điều quý giá bị thời gian dần quên đi và suy ngẫm về ý nghĩa của chúng. Chuyến đi thực tế đã đưa chúng em trở lại với những nét tinh hoa dân tộc xưa ở Nhà thờ Làng Sông, khám phá những nét đặc trưng văn hóa miền Trung ở Nhà hát Nghệ thuật Truyền thống tỉnh Gia Lai, để từ đó cảm nhận rõ hơn ý nghĩa của việc trân trọng và gìn giữ bản sắc dân tộc.
Điểm đến đầu tiên trong hành trình của chúng em là ghé thăm Nhà thờ Làng Sông, chúng em được nghe thuyết minh về quá trình hình thành và phát triển của chữ Quốc ngữ – chữ viết đã thay đổi diện mạo văn hóa Việt Nam và trở thành một phần không thể thiếu trong đời sống tinh thần của dân tộc. Đây là một trong ba địa điểm đặt cơ sở in ấn đầu tiên của Việt Nam, góp phần quan trọng vào việc phổ cập chữ viết mới. Vẻ đẹp nơi đây không chỉ nằm trong kiến trúc Gothic mà còn nằm trong chiều sâu văn hoá và đức tin đã được gìn giữ suốt hơn một thế kỷ. “Du khách có dịp về Bình Định (cũ) nên một lần ghé thăm tiểu chủng viện Làng Sông để chiêm ngưỡng một công trình kiến trúc cổ. Với không gian xanh mát của cây cỏ hòa cùng nét cổ kính của một kiến trúc xưa cũ sẽ khiến cho du khách ngỡ rằng mình đang ở nơi nào đó tại châu Âu hàng trăm năm trước“, Ông Trần Văn Thanh – Giám đốc Sở Du lịch từng chia sẻ. Không gian cổ kính, yên bình với những hàng cây Sao cổ thụ ôm trọn Nhà thờ, gợi lên cảm giác xưa cũ nhưng đầy dấu ấn lịch sử. Chữ Quốc ngữ là một chi tiết nhỏ nhưng quan trọng dần đã trở nên quen thuộc và trở thành nền tảng cốt lõi của văn hóa Việt Nam, là cầu nối giữa quá khứ và hiện tại.
Cơn bão số 13 đi qua làm đã để lại những thiệt hại nặng nề cho nhà thờ Làng Sông với những cây cổ thụ trăm tuổi, từng chứng kiến bao thăng trầm của lịch sử, của thời gian bị trơ trọi lá. Nhưng Tiểu chủng viện vẫn vững vàng, sừng sững giữa thiên nhiên, như một minh chứng sống cho sức mạnh trường tồn và tinh thần kiên cường của dân tộc. Hình ảnh đó không chỉ khiến chúng em cảm phục mà còn gợi nhắc rằng văn hóa và di sản không chỉ cần được trân trọng mà còn cần được bảo vệ và giữ gìn qua từng thế hệ.
Rời Tiểu Chủng Viện Làng Sông, chúng em di chuyển đến Nhà hát Nghệ thuật Truyền thống tỉnh Gia Lai. Chúng em được tham quan gian phòng Nghệ thuật Bài chòi, được biết thêm về Bài chòi một loại hình nghệ thuật dân gian độc đáo của miền Trung Việt Nam, kết hợp giữa trò chơi bài dân gian và nghệ thuật trình diễn (âm nhạc, thơ ca, ca hát, diễn xuất). Ngoài việc được các chị hướng dẫn thuyết mình về đặc điểm của loại hình nghệ thuật, chúng em còn được tận mắt nhìn thấy các thẻ bài chòi, mô hình mô phỏng Hội đánh bài chòi dân gian Bình Định (cũ), trang phục và nhạc cụ được anh Hiệu, chị Hiệu sử dụng để hô bài chòi
Được lắng nghe phần thuyết minh từ một chị hướng dẫn rất trẻ mà trong lòng luôn có tình yêu dành cho Bài chòi làm chúng em không khỏi tự hào, xuýt xoa; sau lần trải nghiệm này, sau khi được nghe chị và các anh chị hướng dẫn giới thiệu, chúng em nung nấu trong tim một tình cảm mãnh liệt để giới thiệu Bài chòi đến với nhiều người hơn nữa và chắc chắn nếu có cơ hội chúng em cũng sẽ đến xem và chơi Bài chòi để tìm hiểu cội nguồn văn hóa đậm đà của vùng đất miền Trung thân thương.
Chúng em cũng được tham quan gian phòng Nghệ thuật Truyền thống Tuồng hay còn gọi là hát Bội là một loại hình nghệ thuật biểu diễn truyền thống của Việt Nam, thường được trình diễn trên sân khấu với sự kết hợp của nhiều yếu tố như âm nhạc, vũ đạo, diễn xuất và trang phục. Nhà hát Nghệ thuật Truyền thống tỉnh Gia Lai còn mang cái tên thân thuộc là Nhà hát Tuồng Đào Tấn nên nơi đây lưu giữ rất nhiều kỉ vật của nghệ thuật Tuồng với các trang phục được trang hoàng lộng lẫy của các nghệ nhân hát Bội; những chiếc Mũ Võ Trạng, Mũ Bình Thiên, Nụm, những chiếc áo giáp, áo đào văn, áo thụng, những đôi hia phải tập đi trong nhiều năm, những chiếc mặt nạ độc đáo như Phản Diệm, Châu Thương, Lộc Lực,… những bàn tay hoa mỹ đã làm nên những trang phục đẹp đẽ cho văn hóa dân tộc.
Điểm thu hút nhất của chúng em là được tự tay làm các mặt nạ tuồng, từ bước chọn hình dáng khuôn mặt, pha màu, vẽ từng đường nét, tất cả chúng em đều cảm thấy rất hào hứng. Dù vẽ rất khó, cần sự tập trung và tỉ mỉ cao nhưng tập thể 11 Chuyên Sử chúng em đã rất cố gắng để hoàn thiện sản phẩm một cách trọn vẹn nhất. Và để rồi chúng em hiểu rằng người vẽ ra chúng phải vô cùng khéo léo, không chỉ cần vẽ đẹp và còn phải mang tâm tư tình cảm của mình vào đó. Những mặt nạ với màu sắc rực rỡ, đường nét dứt khoát không chỉ thể hiện tính cách nhân vật mà còn là “linh hồn” trên sân khấu, biểu thị thân phận và vai trò của họ trong Tuồng. Qua đó hoạt động tự làm mặt nạ này, chúng em hiểu thêm rằng Tuồng/hát Bội không chỉ là nghệ thuật giải trí mà còn là kho tàng văn hóa chứa đựng bản sắc của dân tộc Việt Nam.
Sau chuyến trải nghiệm này, chúng em cảm thấy trân trọng hơn những giá trị văn hóa truyền thống mà còn hiểu rõ hơn tầm quan trọng của việc gìn giữ những di sản ấy, lòng tự tôn dân tộc trong chính chúng em cũng tăng lên rất nhiều. Mỗi trải nghiệm tại Nhà thờ Làng Sông hay Nhà hát Nghệ thuật Truyền thống đều để lại trong chúng em những ấn tượng sâu sắc, cho chúng em thấy được sự tâm huyết, khéo léo và tinh thần sáng tạo của những người đi trước. Chính vì vậy, chúng em sẽ nỗ lực tìm tòi, học hỏi thêm về lịch sử, nghệ thuật và phong tục tập quán dân tộc, đồng thời lan tỏa những kiến thức và niềm yêu thích này đến bạn bè, người thân. Chúng em cũng sẽ cố gắng áp dụng những bài học về sự kiên trì, tỉ mỉ và sáng tạo vào việc học tập cũng như các hoạt động hằng ngày, để những giá trị truyền thống không chỉ được hiểu, được lắng nghe mà còn được sống và phát triển cùng thế hệ trẻ ngày nay.
Chuyến đi này đã mang lại cho chúng em thêm những kiến thức mới sâu rộng về văn hóa, giá trị lịch sử của quê hương của mình mà còn là một bức tranh văn hóa sống động, nơi mà mỗi người dân đều mang trong mình một phần lịch sử và bản sắc riêng. Gia Lai (Bình Định cũ) không chỉ là nơi mà chúng em được sinh ra và lớn lên nó còn là nơi hội tụ và giao hòa văn hóa của nhiều dân tộc, những giá trị văn hóa, văn hóa nghệ thuật đặc sắc, đa dạng. Đây là dịp để chúng em học hỏi và trải nghiệm, mà còn là khoảng thời gian quý báu để chúng em cùng nhau vui vẻ, tạo dựng những kỷ niệm tuyệt vời.
Tập thể 11 Chuyên Sử chúng em xin được phép gửi lời cảm ơn sâu sắc đến Ban giám Hiệu trường THPT chuyên Lê Quý Đôn, GVCN, quý bậc phụ huynh đã tạo điều kiện, luôn đồng hành cho chúng em có cơ hội tham gia hành trình học tập, tham quan, trải nghiệm tuyệt vời và thật đáng nhớ, đem lại những bài học quý giá, nhiều kỉ niệm khó phai. Những ký ức này sẽ luôn là hành trang quý giá trong hành trình học tập và trưởng thành trong hành trang của ký ức tuổi thanh xuân rực rỡ của chúng em.
Tác giả: Tập thể lớp 11 chuyên Lịch Sử