Có những bài học không cất giữ trong trang vở, không vang lên từ bảng đen hay những giờ giảng quen thuộc, mà lặng lẽ hiện hình trên những con đường làng phủ bụi thời gian, trong tiếng lửa reo thầm bên lò nung đỏ lửa, trong mùi khói gạo thơm ngan ngát và trong ánh mắt hiền hậu của những con người đã gửi trọn đời mình cho nghề truyền thống. Bởi thế, chuyến tham quan hai làng nghề – làng gốm Vân Sơn và làng bánh tráng Trường Cửu đối với tập thể lớp VK27 chúng em không chỉ là một hoạt động trải nghiệm đơn thuần, mà còn là một hành trình trở về với cội nguồn văn hóa, để lắng nghe nhịp đập bền bỉ của truyền thống đang âm thầm chảy trong đời sống hôm nay.
Chuyến đi được tổ chức vào buổi sáng sớm , khi bầu trời còn vương chút sương mỏng và không khí mát lành lan tỏa khắp không gian. Ngay từ lúc khởi hành, trong lòng mỗi thành viên đều tràn đầy háo hức, xen lẫn chút tò mò và thích thú. Đối với chúng em đây không chỉ là một chuyến đi ngoại khóa đơn giản, mà còn là cơ hội để chúng em có thể chạm vào lịch sử, được tận mắt chứng kiến những giá trị mà bao thế hệ thay nhau gìn giữ qua năm tháng. Khi xe dần rời xa phố thị ồn ào những tòa nhà cao tầng nhường chỗ cho những hàng cây xanh rì rào, ruộng đồng trải dài và con đường làng uốn lượn. Cảnh vật thanh bình, mộc mạc mà chân chất ấy khiến mọi mệt mỏi trong chúng em dường như tan biến và lòng chúng em cũng trở nên nhẹ nhõm hơn.
1. Điểm đến đầu tiên – Làng gốm Vân Sơn
Làng gốm Vân Sơn – một làng nghề truyền thống lâu đời với nghề làm gốm thủ công ở Bình Định (cũ), đã tồn tại và phát triển qua nhiều thế hệ. Qua lời giới thiệu của anh hướng dẫn viên thì chúng em được biết nghề gốm ở Vân Sơn gắn bó mật tiết với đời sống của người dân địa phương. Trải qu biết bao biến động của thời gian, nghề gốm vẫn được gìn giữ và truyền từ đời này sang đời khác như một di sản quý báu. Đối với người dân nơi đây, lầm gốm không chỉ là một nghề để mưu sinh mà còn là niềm tự hào, là sợi dây kết nối họ với tổ tiên, cội nguồn.
Những món đồ gốm như: chậu đất, nồi đất, ấm đất, lò,… thoạt nhìn có vẻ đơn giản, không cầu kì nhưng để có thể làm ra một sản phẩm hoàn thiện cần phải trải qua biết bao nhiêu bước từ xử lí nguyên liệu, nhào nặn, tạo hình cho đến phơi khô, tráng men và nung trong lò – công đoạn nào cũng đòi hỏi sự tỉ mỉ, chính xác và kinh nghiệm lâu năm, thêm vào đó còn có sự tâm huyết và lòng nhiết thành với nghề của người nghệ nhân. Đặc biệt, hình ảnh những nghệ nhân bên bàn xoay đã để lại trong chúng em ấn tượng sâu sắc. Đôi bàn tay gầy gò nhưng rắn rỏi khéo léo xoay chuyển khối đất mềm, từng đường nét dần hiện lên, tạo thành hình hài của một sản phẩm hoàn chỉnh. Mọi động tác diễn ra chậm rãi, thuần thục, đất sét qua bàn tay của người thợ đã không còn là thứ vật liệu vô tri, mà dần dần mang hình hài, đường nét độc đáo và cả linh hồn.
Khi được tự tay thử nặn một sản phẩm, chúng em mới thực sự hiểu hết sự công phu của nghề. Khối đất mềm dưới tay liên tục biến dạng, không chịu theo ý muốn. Chỉ một chút sơ suất, hình dáng đã méo mó, mất cân đối. Lúc ấy, chúng em càng thêm khâm phục những người thợ đã dành cả đời để làm chủ từng chuyển động nhỏ nhất của đôi tay mình. Đằng sau vẻ đẹp giản dị của mỗi chiếc bát, chiếc chum hay chiếc lọ là biết bao lần thất bại, bao lần làm lại, bao giờ lao động lặng thầm.
Dù việc tạo ra một sản phẩm gốm không hề dễ dàng, chân tay chúng em ai cũng lấm lem bùn đất, quần áo vương đầy dấu vết của đất sét và mồ hôi, nhưng đó lại là một trong những khoảnh khắc vui vẻ và đáng nhớ nhất của chuyến đi. Trong sự vụng về ban đầu, những tiếng cười vang lên không ngớt, xóa đi mọi khoảng cách thường ngày giữa các thành viên trong lớp. Chính khoảnh khắc cùng nhau loay hoay bên bàn xoay, cùng cố gắng hoàn thành một sản phẩm nhỏ bé ấy đã gắn kết ba mươi tư con người của tập thể lớp chúng em lại với nhau bằng sự sẻ chia và tinh thần đồng đội. Chỉ khi đến nơi đây chúng em mới có thể trải nghiệm những điều mà trước giờ bản thân chỉ nhìn thấy qua sách báo, để thực sự thấu hiểu được sự vất vả, cực nhọc và kiên nhẫn mà những người thợ gốm phải bỏ ra để tạo nên mỗi sản phẩm tưởng chừng rất đỗi bình dị.
2. Làng nghề bánh tráng Trường Cửu – trạm dừng chân kế tiếp
Rời làng gốm Vân Sơn, trong lòng tập thể lớp chúng em vẫn còn chút vương vấn mùi hơi ẩm của đất, tiếng bàn xoay và những món đồ gốm tinh xảo. Nhưng cuộc hành trình trải nghiệm vẫn chưa kết thúc, nó vẫn tiếp tục với điểm đến tiếp theo – Làng bánh tráng Trường Cửu. Ngay từ khi bước chân vào làng, nhìn đâu chúng em cũng thấy những vỉ bánh tráng được phơi dọc hai bên đường. Khung cảnh ấy vừa giản dị vừa đẹp đẽ, gợi lên hình ảnh quen thuộc của làng quê Việt Nam – nơi con người sống hòa mình với thiên nhiên, tận dụng nắng gió để tạo nên những sản phẩm nuôi sống bao gia đình.
Qua lời kể của người dân, chúng em được biết nghề làm bánh tráng ở Trường Cửu đã có từ rất lâu đời, trở thành nguồn sinh kế chính của nhiều gia đình và là một phần không thể thiếu trong đời sống sinh hoạt của người dân địa phương. Quy trình để làm ra một chiếc bánh tráng là vô cùng công phu: Từ những hạt gạo trắng ngần được ngâm mềm trong nước, người thợ bắt đầu xay nhuyễn rồi khéo léo pha thành thứ bột sánh mịn. Bếp lửa được nhóm lên, nồi nước lớn đặt trên lò dần sôi, hơi nóng bốc lên làm căng tấm vải trắng phủ trên miệng nồi, trở thành khuôn tráng bánh quen thuộc. Khi nước đã đủ độ sôi, người thợ nhẹ tay dùng chiếc vá dừa nhỏ múc bột, đổ đều lên mặt vải rồi nhanh chóng xoay tay cho lớp bột dàn mỏng, phẳng và cân đối. Chỉ cần một thoáng sơ suất, chiếc bánh sẽ mất đi độ đều cần thiết. Chờ bột chín, họ dùng nẹp tre hoặc chiếc đũa lớn khéo léo vớt bánh ra, trải nhẹ lên vỉ tre, để bánh đón nắng và gió, hoàn thành một công đoạn quen thuộc mà đầy công phu của nghề làm bánh tráng truyền thống.
Ở đây chúng em cũng có cơ hội được tự tay mình tạo nên những chiếc bánh tráng. Những chiếc bánh vừa tráng xong, còn nóng hổi, hơi nước mỏng nhẹ bốc lên, tỏa ra mùi thơm dịu của gạo mới, để lại một hương vị rất riêng khó quên. Có lẽ bánh có vị đặc biệt và ngon đến lạ bởi đó là những chiếc bánh do chính chúng em làm ra bằng chính sự kiên trì và nỗ lực.
Qua đó, chúng em càng thêm trân trọng những chiếc bánh tráng mà mình thường ăn trong bữa ăn hằng ngày. Không chỉ khéo léo, những người thợ ở Trường Cửu còn khiến chúng em cảm phục bởi sự bền bỉ và tận tụy. Dù công việc vất vả, phải dậy từ rất sớm và đứng bên bếp lửa nóng suốt nhiều giờ, họ vẫn kiên trì gắn bó với nghề. Trong ánh mắt hiền hậu và nụ cười chân thành, chúng em thấy rõ niềm tự hào về nghề truyền thống của quê hương và mong muốn gìn giữ nó cho thế hệ mai sau.
Chuyến tham quan hai làng nghề truyền thống đã mang đến cho tập thể lớp VK27 nhiều bài học sâu sắc và ý nghĩa. Qua việc tận mắt chứng kiến quy trình làm gốm ở làng Vân Sơn và nghề tráng bánh ở Trường Cửu, chúng em hiểu rõ hơn giá trị của những truyền thống văn hóa đã được gìn giữ qua bao thế hệ. Mỗi sản phẩm thủ công không chỉ là kết quả của sức lao động mà còn là kết tinh của kinh nghiệm, sự kiên nhẫn và tình yêu nghề của người thợ. Từ đó, chúng em học được cách trân trọng lao động thủ công, trân trọng những con người âm thầm giữ gìn hồn cốt quê hương giữa nhịp sống hiện đại. Đối với bản thân, chuyến đi là lời nhắc nhở để mỗi chúng em ý thức hơn trong việc bảo tồn và phát huy các làng nghề truyền thống, bắt đầu từ những hành động nhỏ như giữ gìn, giới thiệu và lan tỏa những giá trị văn hóa tốt đẹp của dân tộc.
Kết thúc chuyến tham quan, khi xe đưa chúng em trở về trường, trong lòng mỗi thành viên đều dâng lên một cảm giác vừa lưu luyến vừa biết ơn. Lưu luyến bởi phải tạm biệt những không gian yên bình, những con người hiền hậu và những hình ảnh lao động đầy xúc động. Biết ơn bởi chuyến đi đã mang đến cho chúng em những trải nghiệm quý giá, giúp chúng em hiểu hơn về quê hương, về văn hóa và về chính bản thân mình.Từ những sản phẩm gốm mộc mạc ở Vân Sơn đến những chiếc bánh tráng giản dị của Trường Cửu, tất cả đều gợi lên niềm trân trọng đối với lao động thủ công và những con người âm thầm giữ nghề giữa nhịp sống hiện đại.
Chuyến đi mang đến cảm giác tự hào xen lẫn yêu mến, khiến người tham gia nhận ra rằng truyền thống không hề xa vời, mà hiện hữu rất gần trong đời sống hằng ngày. Chúng em mong rằng trong tương lai sẽ có thêm nhiều hoạt động ý nghĩa như thế để tiếp tục được trải nghiệm, học hỏi, đồng thời góp phần nhỏ bé vào việc gìn giữ và lan tỏa những giá trị nghề truyền thống của quê hương.
Tác giả: Tập thế lớp 10 Văn – VK27