Vào chiều ngày 13/4/2025, tập thể lớp 11 Chuyên Lí chúng em đã có một chuyến đi thực tế vô cùng bổ ích đến Nhà máy điện gió Phương Mai 3, nằm trong khu kinh tế Nhơn Hội, tỉnh Bình Định. Chúng em được đặt chân đến một nhà máy sản xuất năng lượng tái tạo quy mô lớn, nơi mà trước giờ em chỉ thấy qua sách vở và truyền hình. Chuyến đi không chỉ giúp chúng em mở mang kiến thức, mà còn khơi dậy tình yêu với khoa học, công nghệ và đặc biệt là ý thức bảo vệ môi trường.
Ngay từ xa, những trụ tuabin điện gió đã hiện ra như những cánh buồm trắng khổng lồ, in bóng trên nền trời trong xanh, quay đều theo nhịp điệu của gió biển. Nhà máy nằm trên một vùng đất cao ráo, thoáng đãng, rất lý tưởng để khai thác sức gió tự nhiên quanh năm. Đoàn chúng em được đón tiếp nhiệt tình bởi đại diện nhà máy – Chú Nhất – Giám Đốc Nhà máy và các kỹ sư nhà máy, các chú đã không ngần ngại chia sẻ, hướng dẫn và đồng hành cùng chúng em trong suốt buổi tham quan.
Đầu tiên, chúng em được dẫn đến khu điều hành trung tâm, nơi kiểm soát và theo dõi hoạt động của toàn bộ hệ thống tuabin. Mỗi trụ tuabin cao khoảng 114 mét, gồm ba cánh quạt dài khoảng 65 mét, gắn liền với trục chính. Khi gió thổi, các cánh quạt quay, truyền động năng đến trục, từ đó làm quay máy phát điện nằm trên đỉnh trụ. Năng lượng cơ học này được chuyển hóa thành điện năng – một quá trình kỳ diệu nhưng vô cùng tinh vi. Một tuabin như vậy có thể tạo ra khoảng 3,5 megawatt (MW) điện mỗi giờ, và được cung cấp lên hệ thống điện quốc gia. Bên cạnh việc tìm hiểu cấu tạo, chúng em còn được hướng dẫn cụ thể về quy trình lắp đặt và vận hành hệ thống điện gió. Một trụ tuabin có giá thành đầu tư từ khoảng 100 tỷ đồng, tùy công suất và công nghệ đi kèm. Tuy chi phí ban đầu cao, nhưng điện gió lại có ưu điểm là “nhiên liệu miễn phí”, không gây ô nhiễm và không phát thải khí CO₂. Nhân viên nhà máy cũng chia sẻ rằng giá thành sản xuất điện gió hiện nay vào khoảng 2.100 đồng/kWh, tùy từng giai đoạn, cao hơn điện than hoặc thủy điện nhưng đang dần giảm nhờ sự phát triển công nghệ. Ngoài ra, nhà máy còn đầu tư vào hệ thống đường dây điện ngầm để truyền tải điện một cách an toàn và hạn chế tác động đến môi trường, thay vì dùng cột điện như thông thường. Nhờ sự tính toán kỹ lưỡng, các đường dây dẫn được chôn sâu, cách điện tốt, và kết nối trực tiếp về trạm biến áp gần đó để hòa vào lưới điện quốc gia. Không dừng lại ở việc quan sát từ xa, chúng em còn được các kỹ sư tận tình giới thiệu về cách tổ chức hệ thống điện trong toàn bộ nhà máy. Một điểm rất thú vị là cách bố trí các tuabin điện gió: mỗi cụm gồm 3 tuabin được xếp theo một hàng thẳng hàng hoặc vòng cung, tuỳ theo địa hình và hướng gió tối ưu. Các tuabin này được liên kết với nhau qua một hệ thống cáp ngầm, dẫn điện từ từng máy phát đến tủ điện tổng của cụm. Một chủ đề rất được các bạn quan tâm là tuổi thọ và tái chế tuabin sau khi hết vòng đời sử dụng. Theo chia sẻ, mỗi tuabin có tuổi thọ khoảng 20 năm. Khi đến thời hạn này, nhà máy sẽ tiến hành kiểm tra, tháo rời từng bộ phận. Những linh kiện như cánh quạt composite, trục quay hoặc bộ điều khiển sẽ được thu hồi để tái chế hoặc tái sử dụng. Các vật liệu như nhôm, đồng, thép có thể tái chế gần như hoàn toàn. Tuy nhiên, một số vật liệu như nhựa cần quy trình xử lý riêng biệt để tránh gây ô nhiễm. Nhà máy hiện đang hợp tác với các đối tác trong và ngoài nước để nghiên cứu phương pháp tái chế cánh quạt thân thiện môi trường – một hướng đi bền vững trong tương lai. Mỗi năm nhà máy đều kí hợp đồng phân huỷ với các công ty tái chế rác thải để hạn chế lượng vật liệu thải ra môi trường.
Tiếp theo là phía bên ngoài của nhà máy, chúng em được giới thiệu trạm biến áp. Từ máy biến áp, điện được truyền qua hệ thống đường tải điện hiện đại, gồm cả đường dây ngầm và đường dây nổi. Những nơi gần dân cư hoặc có địa hình thuận lợi, nhà máy ưu tiên đường điện ngầm để giảm ảnh hưởng đến cảnh quan và an toàn cao hơn khi có mưa bão. Đường dây ngầm được thiết kế chống nước, cách điện nhiều lớp, chôn sâu dưới lòng đất và có hệ thống giám sát kỹ thuật số. Còn với khu vực địa hình đồi núi hoặc khu vực xa, nhà máy sử dụng đường dây nổi, được truyền qua các trụ điện cao thế, dẫn về trạm biến áp trung tâm, sau đó hòa vào lưới điện quốc gia. Anh kỹ thuật còn giải thích cho chúng em biết rằng, toàn bộ hệ thống truyền tải được điều khiển từ phòng điều hành trung tâm bằng phần mềm tự động. Các thông số như điện áp, công suất, tốc độ gió, nhiệt độ thiết bị đều được hiển thị và cảnh báo nếu có sự cố. Việc kiểm soát chặt chẽ này giúp tối ưu hóa hiệu suất điện gió và đảm bảo an toàn tuyệt đối cho toàn hệ thống.
Phần kết của chuyến tham quan là lúc chúng em được đến gần sát một tuabin điện gió thực tế – trải nghiệm mà không phải ai cũng có cơ hội. Đứng dưới chân trụ tuabin cao sừng sững, nghe tiếng gió rít qua cánh quạt và cảm nhận sức mạnh của tự nhiên kết hợp cùng công nghệ hiện đại, em thực sự choáng ngợp và tự hào. Đó là giây phút mà sách vở không thể truyền tải, chỉ có trải nghiệm thực tế mới đem lại cảm xúc chân thật đến vậy.
Chuyến đi thực tế đến Nhà máy điện gió Phương Mai 3 đã để lại trong em nhiều bài học quý báu – về kiến thức, về môi trường, và cả về niềm hy vọng vào tương lai. Em xin chân thành cảm ơn các chú ở nhà máy điện gió Phương Mai 3 đã tạo điều kiện giúp đỡ chúng em trong việc tham quan, trải nghiệm. Em hiểu rằng năng lượng tái tạo không còn là khái niệm xa vời, mà đang hiện diện sống động ngay tại quê hương mình. Và biết đâu, một ngày nào đó, em sẽ là người góp phần xây dựng những công trình xanh như thế – vì một hành tinh sạch đẹp hơn.
Tác giả: Trần Tống Thảo Trúc – học sinh lớp 11 Chuyên Lí