Tôi nhớ cô giáo từng nói với cả lớp trong một tiết học: “Có những bài học không nằm trong sách vở, nhưng nếu không trải qua, con người ta sẽ khó mà lớn lên trọn vẹn.” Khi ấy, chúng tôi nghe rồi để đó, như bao lời giảng khác lặng lẽ trôi qua giữa nhịp học dày đặc của những ngày đến lớp. Phải đến sáng Chủ nhật hôm ấy, khi đứng giữa sân Trường THPT chuyên Lê Quý Đôn, tỉnh Gia Lai còn vương mùi đất ẩm sau mưa, tôi mới chợt hiểu rằng có lẽ bài học cô nói đến đang bắt đầu rất khẽ, ngay dưới chân mình.
Sáng Chủ nhật ấy đến thật chậm rãi, nhưng trong cái chậm ấy lại ẩn chứa một niềm nôn nao khó gọi tên.
Không có tiếng chuông báo thức gấp gáp, cũng không còn cảm giác vội vàng quen thuộc của những ngày đến lớp. Thành phố vẫn còn ngái ngủ, và Trường THPT chuyên Lê Quý Đôn cũng vậy. Thế nhưng, sân trường không vì thế mà trở nên lặng im hơn thường lệ. Gió sớm khẽ lùa qua những dãy hành lang dài, mang theo mùi đất ẩm còn sót lại sau cơn mưa đêm, hòa cùng tiếng cười giòn giã, rộn ràng của những bước chân học trò. Giữa buổi sáng yên bình ấy, ngôi trường bỗng thức dậy theo một cách rất riêng: không bằng tiếng trống, mà bằng sự háo hức lan tỏa trong từng góc sân.
Chúng tôi – lớp 10 chuyên Anh 1 – đến trường trong một ngày không giống bất kỳ ngày học nào trước đó. Không sách vở, không bảng bút, không những tiết học nối tiếp nhau. Thay vào đó là những cây non còn nguyên bầu đất, những chiếc xẻng nhỏ, đôi găng tay cao su và một khoảng sân đang chờ được phủ xanh. Ngày Chủ nhật trồng cây bắt đầu như thế – không ồn ào, không phô trương, nhưng đủ để mỗi người trong chúng tôi nhận ra rằng hôm nay sẽ là một ngày rất khác.
Những đôi tay bỡ ngỡ chạm vào đất ẩm.
Sau khi được phổ biến công việc, cả lớp nhanh chóng tản ra. Mỗi nhóm chiếm một khoảng sân, vừa cúi xuống vừa cười nói rộn ràng, gọi nhau í ới. Xẻng chạm đất, lớp đất ẩm bật lên mùi quen thuộc sau mưa. Người đào, người giữ cây, người lấp đất – các động tác nối tiếp nhau, đôi khi lộn xộn, nhưng không hề rối.
Đất dính đầy tay, mát và mềm. Có bạn vừa xoay bầu cây vừa đùa rằng trông nó “mong manh hơn điểm kiểm tra đầu năm”, có bạn cắm cúi lấp đất mà vẫn ngoái lên tranh luận xem cây nên đặt sâu bao nhiêu là vừa. Có lúc cả nhóm dừng lại chỉ để chỉnh lại một gốc cây hơi nghiêng, rồi lại bật cười vì phát hiện mình… quá nghiêm túc.
Có người nhớ lại một bài báo từng đọc đâu đó: rễ cây non nếu bị nén đất quá chặt sẽ khó phát triển, còn lỏng quá thì cây không đứng vững. Thế là cả nhóm bắt đầu thử ấn đất quanh gốc vừa đủ, không mạnh tay, cũng không hời hợt. Kiến thức tưởng chừng rất xa sách vở ấy, bỗng nhiên lại nằm gọn trong lòng bàn tay lấm bùn.
Những cành khô, lá rụng quanh khu vực trồng cây được gom lại nhanh chóng. Bao phân bón được chuyền tay nhau, mở ra, rải đều quanh gốc. Tiếng cười vẫn xen giữa tiếng gọi nhau thêm đất, đổi xẻng, nhờ giữ cây. Khoảng sân không còn yên ắng, nhưng cũng chẳng ồn ào – nó rộn ràng theo cách của một buổi sáng mọi người cùng làm chung một việc.
Bùn đất kéo chúng tôi lại gần nhau hơn!
Thời gian trôi nhanh hơn chúng tôi tưởng. Áo bắt đầu dính bùn, giày in rõ dấu đất, có chiếc găng tay không còn phân biệt được màu ban đầu. Có bạn nhìn xuống tay mình rồi bật cười, chìa ra so với tay người bên cạnh, xem ai “lấm lem hơn”. Nhưng chẳng ai thực sự bận tâm. Mọi ánh nhìn đều quay về những gốc cây nhỏ trước mặt, nơi mỗi động tác đều cần thêm một chút chú ý.
Trong buổi sáng ấy, ranh giới giữa từng cá nhân dần mờ đi. Không còn ai là người nói nhiều hay ít, khéo tay hay vụng về. Chúng tôi chỉ đơn giản là những người đang cùng làm một việc. Có lúc cây hơi nghiêng, cả nhóm đồng loạt dừng lại, mỗi người góp một ý: người giữ thân cây, người vun lại đất, người lùi ra quan sát rồi bảo “được rồi đấy”. Mọi quyết định diễn ra nhanh, tự nhiên, không cần ai đứng ra điều phối.
Có người vừa nén đất vừa cười bảo: “Mạnh tay quá là cây giận đấy.” Không ai nói gì thêm, nhưng cả nhóm tự nhiên chậm lại. Mọi người làm nhẹ hơn, cẩn thận hơn, như thể đang học cách đặt một mầm sống xuống đất, chứ không phải ép nó theo ý mình.
Không cần khẩu hiệu, không cần hô hào. Sự gắn kết đến rất tự nhiên, trong những tiếng cười xen giữa lúc làm việc, trong việc sẵn sàng dừng tay vì nhau, chỉnh lại một chi tiết tưởng như không quan trọng, rồi mới yên tâm chuyển sang việc khác.
Gieo xuống đất nhiều hơn một mầm xanh!
Khi những hàng cây cuối cùng được trồng xong, cả lớp lùi lại vài bước, đứng dọc theo lối đi quen thuộc. Trước mắt chúng tôi là những mầm cây non xếp hàng thẳng tắp, thân còn mảnh, lá còn thưa. Chúng chưa thể che nắng, chưa thể làm dịu cái nóng sân trường, nhưng lại mang theo cảm giác rất rõ ràng của một sự khởi đầu.
Trồng cây là một việc kỳ lạ. Người trồng hiếm khi là người được hưởng trọn vẹn thành quả. Cây xanh phải mất nhiều năm mới phát huy hết tác dụng: làm mát không khí, giữ đất, giảm bụi. Nghĩa là những người trồng hôm nay có thể sẽ không còn ở đây để hưởng trọn bóng mát ấy: Cây sẽ lớn lên sau nhiều năm, khi chúng tôi có thể đã rời xa mái trường này. Nhưng không ai tỏ ra tiếc nuối. Có lẽ bởi chính điều đó làm cho việc trồng cây trở nên đáng nhớ hơn bao giờ hết – một hành động hướng về tương lai, dù tương lai ấy không nhất thiết phải thuộc về riêng mình.
Chúng tôi rải nốt những lớp phân bón cuối cùng, thu dọn lại dụng cụ, gom gọn cành lá thừa để trả sân trường về dáng vẻ gọn gàng ban đầu. Không bảng tên, không dấu hiệu nào cho biết ai đã trồng cây nào. Chỉ có những hàng cây non ở lại, âm thầm lớn lên theo năm tháng.
Buổi trồng cây kết thúc khi nắng bắt đầu lên cao. Sân trường dần trở lại dáng vẻ quen thuộc. Nhưng trong mỗi chúng tôi, có một cảm giác rất khác, rất khoan khoái – nhẹ thôi, nhưng rõ ràng. Áo còn vương bùn đất, giày còn in dấu đất ẩm, nhưng với chúng tôi, đó là những dấu vết đẹp. Bởi chúng nhắc rằng đã có một ngày Chủ nhật, cả lớp cùng nhau gieo những mầm xanh, cùng nhau kiên nhẫn, cùng nhau để lại cho mái trường thân yêu một phần xanh của trách nhiệm và yêu thương.
Rồi mai này, khi những hàng cây ấy cao lên, tán lá giao nhau che mát lối đi, có thể chúng tôi sẽ không còn học dưới mái trường Lê Quý Đôn nữa. Nhưng trong màu xanh lặng lẽ ấy, hy vọng vẫn còn lưu lại hơi thở của một buổi sáng Chủ nhật – nơi những học sinh lớp 10 chuyên Anh 1 đã học được một bài học không nằm trong sách vở.
Đó là bài học về sự biết ơn: biết ơn thầy cô đã mở ra những giờ học không cần bảng phấn, biết ơn mái trường đã cho chúng tôi cơ hội được gieo trồng và gìn giữ, và biết ơn chính khoảnh khắc tuổi trẻ ấy – khi chúng tôi đủ chậm lại để làm một điều tử tế cho những người đến sau.
Trong sắc xanh lớn dần theo năm tháng, có lẽ cũng sẽ có một phần ký ức của chúng tôi ở lại.
Tác giả: Huỳnh Ngọc Hà My – lớp 10 Anh 1