Có những chuyến đi tuy chỉ ngắn ngủi, nhưng dư âm của nó thì theo ta cả một đời dài. Ở chuyến tham quan thực tế ngắn của lớp 11 Anh 1, chúng em có dịp tham quan Nhà thờ Làng Sông, nhà hát nghệ thuật truyền thống tỉnh Gia Lai (nhà hát tuồng Đào Tấn). Hành trình này không dài, cũng đã đủ để mở ra một góc nhìn mới về văn hoá, lịch sử và con người trên mảnh đất Bình Định cũ giàu truyền thống.
Điểm đến đầu tiên chính là Nhà thờ Làng Sông được hiện lên trầm mặc giữa những hàng cổ thụ. Nổi bật giữa khuôn viên chủng viện là bức tượng thánh cầm nhành huệ và thước vuông, chúng em may mắn được biết về bức tượng này rằng nhành huệ biểu trưng cho sự trong sáng, còn thước vuông là biểu tượng của công bằng và đức độ. Hai biểu tượng hòa vào nhau tạo nên chân dung của một vị thánh trí tuệ và công minh, khác xa với suy nghĩ hồn nhiên của nhiều bạn học sinh khi tưởng đó là chữ “L” bình thường.
Không chỉ cuốn hút bởi vẻ đẹp kiến trúc trầm mặc, Nhà thờ Làng Sông còn chất chứa lịch sử hơn trăm năm với biết bao thăng trầm. Từ những ngày đầu được xây dựng như một trung tâm truyền giáo quan trọng, nơi đây đã nhiều lần đứng dậy sau biến cố, được các đời Giám mục tiếp tục trùng tu, bồi đắp và gìn giữ. Qua thời gian, Nhà thờ khoác lên mình diện mạo bề thế hôm nay, nhưng điều khiến chúng em xúc động hơn cả là tinh thần bền bỉ và sự gìn giữ di sản của biết bao thế hệ. Mỗi bức tường, hàng cây sao, mỗi nếp ngói dường như đều kể một câu chuyện về lịch sử, văn hoá và đức tin đã được trao truyền suốt nhiều thập kỷ.
Bền bỉ qua hàng thập kỷ là vậy, đáng tiếc thay do bị ảnh hưởng nặng nề bởi cơn bão số 13 vừa qua mà kiến trúc cổ này đã bị hư hại đáng kể, một số nơi trong chủng viện không thể mở cửa cho khách tham quan, tìm hiểu vì bị hư hại. Càng hiểu sâu, chúng em càng cảm phục sự kiên cường vượt qua biến động của Nhà thờ Làng Sông. Nơi này cũng đã và đang là chiếc nôi của nhà in Làng Sông, nơi xuất bản các tài liệu Công giáo như Thánh giáo, Thánh kinh, Giáo lý. Đặc biệt hơn hết là tờ báo “Lời Thăm” với số lượng xuất bản lên đến 1500 bản, một con số ấn tượng trong bối cảnh xưa. Dẫu khu nhà in hiện nay không thể tham quan vì lý do an toàn, chúng em vẫn cảm nhận được sức sống văn hoá mạnh mẽ vẫn đang hiện diện ở nơi này.
Rời Nhà thờ Làng Sông, trên đường di chuyển đến Nhà hát tuồng Đào Tấn, chúng em được nghe về cuộc đời Hàn Mặc Tử, ngắn ngủi nhưng rực rỡ của nhà thơ tài hoa này. Cuộc đời ông gói gọn trong “bốn chữ Bình”: sinh ở Quảng Bình, làm báo ở Tân Bình, yêu Mộng Cầm quê Bình Thuận và chữ “Bình” buồn nhất là nhà thơ đã trút hơi thở cuối cùng tại Bình Định chỉ sau hai tháng điều trị căn bệnh Phong. Những năm tháng chống chọi với bệnh quái ác ấy đã giữ hồn ông tại Trại phong Quy Hoà, để rồi ra đi khi mới 28 tuổi. Và rằng trong chính sự đau đớn ấy, Hàn Mặc Tử đã gieo vào thi đàn Việt những vần thơ lung linh, đầy mê hoặc. “Gái Quê” và nhiều tác phẩm khác của ông vẫn sáng mãi. Nhà thơ Chế Lan Viên từng nhận xét: “Trước không có ai, sau không có ai, Hàn Mặc Tử như một ngôi sao chổi xoẹt qua bầu trời Việt Nam với cái đuôi chói lòa rực rỡ của mình”.
Chuyến xe lại lăn bánh đưa chúng em đến nhà hát nghệ thuật truyền thống tỉnh Gia Lai, dẫn chúng em đến từng ngóc ngách nghệ thuật đặc sắc của tỉnh nhà. Trái với sự tiếc nuối khi kiến trúc cổ – Nhà thờ Làng sông có phần bị hư hại do cơn bão, nơi đây chúng em tìm lại được giá trị nghệ thuật vẹn nguyên từ nhiệt huyết của những cô chú, anh chị nghệ sĩ Bài Chòi. Nói về loại hình nghệ thuật này, những đứa con đất võ vô cùng tự hào khi “Bài Chòi miền Trung” được UNESCO công nhận là di sản văn hoá phi vật thể đại diện của nhân loại, vừa mang đến tính nghệ thuật, chuyên nghiệp vừa mang nét mộc mạc bởi cái chất dân gian Duyên hải. Đây còn là một hình thức sinh hoạt cộng đồng hội làng của người dân, có câu ca dao xưa:
“Rủ nhau đi hát Bài Chòi
Để con nó khóc cho lòi rốn ra” Câu ca dao thể hiện sự si mê nghệ thuật hát bài chòi của đồng bào miền Trung. Ta thấy rằng, chỉ những giá trị văn hoá được nhiều thế hệ gìn giữ và lưu truyền mới được nguyên vẹn và sống mãi. Bài Chòi gắn bó mật thiết với lời ăn tiếng nói của bà con miền Trung thông qua những câu ca dao, tục ngữ và những câu chuyện đời thường trong những câu Thai được hô bởi những anh chị Hiệu.
May mắn thay khi chuyến đi này trùng với lịch duyệt của Đoàn ca kịch bài chòi Bình Định để chuẩn bị tham gia Liên hoan tuồng và dân ca kịch toàn quốc năm 2025 diễn ra từ ngày 17 đến 26-11 tại thủ đô Hà Nội. Vì thế chúng em được tận mắt xem các diễn viên, nhạc công của duyệt vở ca kịch bài chòi Dòng sông kể chuyện lấy bối cảnh thời điểm nhân dân ta chống Mỹ cứu nước. Nhiều bạn kinh ngạc và đầy hứng thú với khả năng diễn xuất chuyên nghiệp của các diễn viên, nghệ sĩ nhân dân của đoàn cũng như với sức hấp dẫn của vở ca kịch. Cũng tại nơi đây, những thông tin về nghệ thuật Tuồng (hát Bội) với những làn hơi, điệu bộ và lớp diễn công phu càng giúp chúng em hiểu hơn về giá trị của các loại hình nghệ thuật truyền thống những di sản đang bị mai một rất cần được giữ gìn.
Khi chuyến xe lăn bánh trở về trường, trong lòng mỗi chúng em đều đọng lại những cảm xúc riêng. Có bạn ấn tượng bởi kiến trúc trăm năm của Nhà thờ Làng Sông; có bạn say mê trước câu chuyện đời thi sĩ Hàn Mặc Tử; và cũng có bạn thích thú với vở ca kịch Bài Chòi vừa rồi. Tuy vậy, chúng em đều chung một cảm nhận: mình đã thêm yêu quê hương, thêm hiểu giá trị của văn hoá, và thêm trân trọng những gì thế hệ trước đã để lại.
Chuyến tham quan khép lại, nhưng những bài học từ hành trình ấy sẽ còn đồng hành cùng chúng em rất lâu. Hơn cả một chuyến đi, những trải nghiệm thực tế giúp chúng em nhận ra rằng mỗi di sản, mỗi con người, mỗi câu chuyện đều góp một phần vào bản sắc của miền Trung, mạnh mẽ, kiên cường mà cũng rất đỗi giàu đẹp. Và có lẽ, chính nhờ những trải nghiệm quý báu như thế này, chúng em mới biết thêm rằng: Lịch sử, văn hoá nghệ thuật không chỉ nằm trên những trang sách, mà còn hiện diện trong từng bước chân ta đi qua.
Kết lại, tập thể lớp 11 Anh 1 xin gửi lời cảm ơn chân thành đến nhà trường và quý phụ huynh đã tạo điều kiện để chúng em được đi, được học từ những trải nghiệm thực tế quý giá trong hành trình này…
Tác giả: Tập thể lớp 11 Anh 1