Trong mỗi con người chúng ta, ai cũng có một đam mê khám phá rực cháy, một mong muốn được vượt ra khỏi ranh giới để tìm về những nét đẹp giản đơn mà đáng quý ẩn sâu trong mảnh đất quê hương gắn bó máu mủ với ông cha ta qua bao đời. Và như để tiếp thêm lửa cho niềm khát khao cháy bỏng ấy, lớp 11 chuyên Hoá chúng em đã có chuyến tham quan đầy ý nghĩa đến khu du lịch Ghềnh Ráng – Tiên Sa cũng như Nhà hát nghệ thuật truyền thống tỉnh Gia Lai, trước đây là Nhà hát Tuồng Đào Tấn (Bình Định cũ). Đây là cơ hội quý báu để chúng em được đắm chìm trong bức tranh sơn thủy của cảnh quan thiên nhiên và thả hồn mình cùng với hai loại hình nghệ thuật truyền thống đặc sắc của dân tộc – nghệ thuật Tuồng và nghệ thuật Bài chòi Trung Bộ.
1. Khu du lịch Ghềnh Ráng
Ở điểm đến đầu tiên của chuyến tham quan, đoàn chúng em được đặt chân đến Khu du lịch Ghềnh Ráng – Tiên Sa. Điểm độc đáo của khu du lịch này nằm ở đường đi lên là con dốc Mộng Cầm với một bên là rừng núi, bên còn lại là biển với những con sóng vỗ rì rào. Nhưng đặc biệt nhất vẫn là khu mộ của nhà thơ Hàn Mặc Tử đặt giữa rừng cây xanh mát, cao vút.
Đặt chân đến trước mộ của thi nhân, chúng em có được những phút tưởng niệm để nhớ về những đóng góp của ông cho nền thi ca nước nhà và cũng như để bảy tỏ lòng thành kính cho một nhà thơ tài năng nhưng có cuộc đời bi đát.
2. Nhà hát Tuồng Đào Tấn
Ở điểm đến tiếp theo, chúng em dừng chân ở nhà hát Tuồng Đào Tấn. Tại nơi đây, chúng em được khám phá nghệ thuật tuồng, lắng nghe thuyết minh nghệ thuật bài chòi và tham gia trải nghiệm vẽ mặt nạ tuồng.
Phòng trưng bày nghệ thuật hát tuồng là nơi trưng bày các hiện vật quý giá như trang phục sân khấu (mão hay mũ, áo, xiêm y,…), một số mặt nạ tuồng với những đường nét cách điệu, màu sắc mang tính ước lệ tượng trưng cho tính cách nhân vật. Mặt đỏ đại diện cho người trí dũng, chững chạc), mặt trắng là diện mạo đẹp đẽ, tính cách trầm tĩnh, mặt rằn lại thể hiện diện mạo xấu xí, tính cách nóng nảy của con người. Còn mũ đội cũng thể hiện lên được tính cách của nhân vật, như mão đỏ dành cho nhân vật chính diện còn mão đen dành cho nhân vật phản diện,… Ngoài ra chúng em còn được nghe các anh chị thuyết minh về các sách kịch bản tuồng cổ như vở “Khúc ca bi tráng”, đây là tác phẩm viết về giai đoạn thoái trào của nhà Tây Sơn hay vở “Chói rạng sơn hà” lấy bối cảnh giai đoạn Nguyễn Huệ – Quang Trung tiến quân ra Bắc đại phá quân Thanh. Trong phòng lưu niệm của nhà hát, hình ảnh về lãnh đạo của chủ tịch hội tuồng qua các thời kì và các nghệ sĩ ưu tú cũng được treo trang trọng như một lời tri ân đến đóng góp lớn lao của họ cho sự nghiệp bảo tồn và phát triển nghệ thuật tuồng cổ. Các anh chị hướng dẫn viên đã thuyết minh rất chi tiết về ý nghĩa, đặc trưng của từng hiện vật, giúp chúng em hình dung rõ hơn về một nền nghệ thuật cung đình.
Sau khi tham quan không gian trang trọng của phòng truyền thống trưng bày hiện vật nghệ thuật tuồng, chúng em được chuyển sang khu vực trưng bày hiện vật Bài chòi – một loại hình nghệ thuật dân gian sống động. Chúng em được nghe các anh chị hướng dẫn viên giới thiệu về Bài chòi, một hình thức sinh hoạt văn hóa giải trí độc đáo của người dân Trung Bộ. Bài chòi được chơi trong các chòi (túp lều nhỏ) được dựng lên, xếp thành hàng. Mỗi chòi dành cho 2 đến 3 người chơi. Mỗi ván bài có một anh chị hiệu dẫn dắt ván chơi, họ là những nghệ sĩ vừa hát hay, vừa ứng tác giỏi. Bên cạnh anh chị hiệu sẽ có dàn nhạc đệm để chơi đàn Nhi, sáo, trống. Bộ bài chòi gồm 3 pho: văn, vạn, sách; Mỗi pho có 10 lá kèm theo 3 lá: Ông ầm đen, Tứ cẳng đen và Cửu điều đen. Mỗi lá có tên gọi bằng chữ Hán/Nôm và chữ Quốc Ngữ kèm theo hình vẽ rất đặc trưng như Chín Gối (ấm no sung túc), Tám Dừng (sự kiên cường, sức sống mãnh Liệt), Tứ Cẳng (sự chăm chỉ lao động),… Tất cả hình ảnh trên lá bài đều gắn liền với đời sống, tâm tư của người lao động. Khi chơi, anh chị hiệu sẽ bốc một con bài sau đó hô tên bằng những câu hò, người chơi nào có lá bài mình đang giữ trùng với con bài thì sẽ hô lên “Tới” hoặc “Có” và sẽ nhận được con bài đó, ai có đủ 3 lá bài từ anh chị hiệu thì người đó thắng cuộc và gõ mõ để báo hiệu.
Ấn tượng nhất là hoạt động cuối trong chuyến hành trình, chúng em được tự tay tô vẽ mặt nạ tuồng. Chúng em sử dụng cọ và các loại màu vẽ theo sự hướng dẫn của các anh chị hướng dẫn viên. Mỗi đường nét cũng như màu sắc được sử dụng như đỏ, trắng, hay đen, đều tương ứng với một loại tính cách nhân vật nhất định. Hoạt động này mang tính chất giáo dục, từ đó mang lại hiểu biết về ngôn ngữ tạo hình của sân khấu tuồng truyền thống.
Sau chuyến hành trình đầy ý nghĩa ấy, đọng lại mãi trong mỗi người chúng em không chỉ là vẻ đẹp thiên nhiên nên thơ của Ghềnh Ráng với tiếng sóng vỗ ngàn đời, mà còn là những hình ảnh đẹp đẽ được lưu giữ tại Nhà hát nghệ thuật truyền thống tỉnh Gia Lai – nơi những âm điệu bi hùng của nghệ thuật tuồng, bài chòi được cất lên. Cả hai, tựa như một bản hòa ca hoàn hảo của thiên nhiên và con người, khắc sâu vào tâm trí chúng em một ấn tượng khó phai về một miền di sản đầy tự hào. Đây không những là một chuyến đi trải nghiệm mà còn là một bài học lịch sử, văn hóa sống động, giúp chúng em “chạm” vào hồn thiêng sông núi và “thấu” được tinh túy của cha ông.
Tác giả: Tập thể lớp HK26