Bản sắc văn hóa là cội nguồn, là hồn cốt của một dân tộc, được vun đắp qua bao thế hệ và trở thành niềm tự hào của mỗi vùng đất. Xuất phát từ mong muốn gìn giữ, tiếp nối và phát huy những giá trị tinh hoa ấy, lớp 10 chuyên Anh 1 (A1K27) chúng em đã có một chuyến hành trình trải nghiệm thực tế trong chương trình giáo dục địa phương nhằm mục đích “Bảo tồn và phát huy lễ hội truyền thống ở Bình Định” đầy ý nghĩa với huyện Phù Cát, tỉnh Bình Định cũ (nay là Gia Lai mới), để trực tiếp khám phá hai di sản đặc sắc: chùa Ông Núi (Linh Phong Tự) – danh lam cổ tự linh thiêng bậc nhất, và làng nghề nón ngựa Phú Gia – nơi gìn giữ nét tinh xảo của một nghề thủ công truyền thống. Chuyến đi không chỉ mở ra một hành trình văn hóa đầy sống động mà còn giúp chúng em thêm trân quý những di sản quý báu của quê hương.
Chặng 1: Chùa Ông Núi (Linh Phong Tự)
Điểm đến đầu tiên của tập thể A1K27 là Chùa Ông Núi. Tọa lạc trên đỉnh Chóp Vung, thuộc dãy núi Bà, chùa Ông Núi (Linh Phong Tự) hiện lên uy nghi, hùng vĩ giữa bao la trời đất. Ngôi chùa này không chỉ nổi tiếng với cảnh quan thiên nhiên tuyệt đẹp mà còn là một điểm đến tâm linh hấp dẫn với tượng Phật Thích Ca Mâu Ni khổng lồ – một trong những tượng Phật lớn nhất Đông Nam Á. Theo chân các thầy cô và anh chị hướng dẫn viên du lịch, chúng em không chỉ được chiêm ngưỡng khung cảnh kì vĩ xung quanh chùa mà còn được nghe,biết và hiểu thêm những kiến thức về quần thể di tích tâm linh này.
1. Từ mái am thảo đến chốn tổ linh thiêng
Đầu thế kỷ XVIII, Thiền sư Tịnh Giác đã chọn nơi non cao núi Bà để an cư tu tập. Tại chốn rừng thiêng nước độc ấy, Ngài đã khai sơn một thảo am nhỏ bé để làm nơi tĩnh tọa. Do am nằm chót vót trên đỉnh núi, chốn biệt lập với trần gian, nên dân chúng trong vùng quen gọi là “núi Ông”. Bậc chân tu Tịnh Giác cũng được thiện nam tín nữ hết lòng kính ngưỡng, tôn xưng là “Ông Núi”. Cái tên dân dã mà đầy tôn kính “chùa Ông Núi” cũng từ đó mà lưu truyền cho đến tận ngày nay.
2. Kiến trúc Linh Phong Cổ Tự: dấu ấn thiền môn giữa cõi thế gian
Linh Phong Tự gây ấn tượng với lối kiến trúc độc đáo, nơi cột trụ, tường thành cho đến khung cửa đều được tạo tác từ đá tự nhiên, toát lên vẻ cổ kính, trang nghiêm cùng nét mộc mạc, giản dị tựa thuở sơ khai. Bước qua ngưỡng cửa chùa, chúng em cảm tưởng như bản thân lạc vào một không gian tĩnh lặng khác biệt, nơi đài sen uy nghi vươn lên giữa làn nước hồ trong vắt, điểm xuyết những đóa sen trắng tinh khôi hòa lẫn sắc tím thủy chung của những khóm súng. Khung cảnh ấy tựa như một bức tranh thủy mặc, khiến lòng người không khỏi bâng khuâng, tĩnh tại.
3. Tịnh tâm vượt lục trăm thềm đá-Đảnh lễ Đức Phật đại tượng giữa chốn linh sơn
Đến với Linh Phong Cổ Tự, bất kỳ ai cũng đều mong được một lần đích thân chiêm bái tôn tượng Đức Phật Thích Ca Mâu Ni uy nghi, và tập thể A1K27 chúng em cũng không ngoại lệ. Tôn tượng an tọa nơi triền núi Bà ở độ cao 129 mét so với mực nước biển, phóng tầm mắt hướng ra đại dương bao la. Hành trình chinh phục hơn 600 bậc thang đá để đến gần hơn với Đức Phật quả thực là một thử thách không nhỏ. Đã có lúc đôi chân mỏi mòn, ý chí chênh vênh, nhưng nhờ sự cổ vũ không ngừng của các bạn đồng hành và cảnh sắc hùng vĩ hai bên đường cũng những bức tượng điêu khắc các vị La Hán, chúng em lại thêm kiên định, bước từng bước vững chắc. Và khoảnh khắc toàn thể A1K27 cùng nhau chạm đến bậc thứ 638, đứng trước tôn tượng Đức Thế Tôn trong không khí trang nghiêm ấy, chính là niềm hạnh phúc và tự hào khó diễn tả thành lời.
Cũng trong giây phút ấy, chúng em chợt ngộ ra một chân lý giản dị: những bậc thang nối dài kia, tựa như những thử thách trong cuộc đời và trên bước đường tu tập. Có những lúc gối mỏi, chân chùn, tưởng chừng buông xuôi, nhưng chỉ cần giữ vững tâm ý, tìm lại ngọn lửa trong chính mình, ta sẽ có sức mạnh để bước tiếp. Vượt hết từng nấc thang, cũng là vượt qua từng nỗi chướng ngại, để rồi khi đạt đến đỉnh cao, ta được đối diện với sự an lạc, với thành tựu xứng đáng – cũng như khi ta kiên trì hướng thiện, rồi sẽ một ngày thấy được Phật tâm nơi chính mình.
Lớp chúng em đã cùng nhau đến điện Vạn Phật được đặt dưới chân tượng Phật ngồi, cùng nhau cầu nguyện, cùng nhau chiêm ngưỡng xung quanh điện được thiết kế với lối kiến trúc hình tròn, xung quanh là những ô rỗng chứa hơn 1000 tượng Phật, khiến chúng em không khỏi choảng ngợp trước độ uy nghi của nơi này.
Chặng 2: Làng nghề làm nón ngựa Phú Gia
Tạm biệt không gian tĩnh lặng của Linh Phong Tự, chuyến xe A1K27 tiếp tục hành trình đến làng nghề truyền thống Phú Gia, nơi nổi tiếng với nghề làm nón ngựa-một di sản vật thể đặc biệt của tỉnh Bình Định cũ với lịch sử hơn 300 năm. Gọi là Nón ngựa bởi những chiếc nón có sự bền bỉ thích hợp dùng đội khi cưỡi ngựa. Ngoài ra, đây còn là biểu tượng gắn với đội quân Tây Sơn thần tốc.
1. Nghệ thuật trên vành nón: Khám phá quy trình làm nón ngựa Phú Gia Tại đây, chúng em được tận mắt chứng kiến bàn tay khéo léo, tài hoa của những người thợ làm nón. Quy trình làm ra một chiếc nón ngựa hoàn chỉnh vô cùng công phu, đòi hỏi sự tỉ mỉ và kinh nghiệm lâu năm. Từ khâu chọn lá ,tạo sườn, thắt nang sườn,thêu hoa văn, đến việc lợp lá chằm chỉ, khâu từng mũi kim nhỏ đều đặn. Điều đặc biệt tạo nên thương hiệu “nón ngựa Phú Gia” chính là phần chóp nón nhọn, vành nón cứng cáp, dáng nón thanh thoát và đặc biệt là độ bền chắc theo thời gian.
2. A1K27 vào vai “nghệ nhân”: Chinh phục nghệ thuật làm nón ngựa Phú Gia
Sau khi được truyền thụ “nội lực” bởi những đôi tay lành nghề của những nghệ nhân nơi đây, chúng em cảm thấy rất vui và háo hức khi quan sát quá trình làm ra một chiếc nón ngựa hoàn chỉnh. Nhưng chỉ nghe lí thuyết thôi thì chưa đủ, như Bác Hồ đã từng nói: “Học phải đi đôi với hành.”, các học sinh A1K27 đã quyết đinh thử sức với công đoạn lợp lá với sự hướng dẫn của nghệ nhân. Tự mình trải nghiệm, chúng em mới hiểu được cái khó của nghề. Khi cầm trên tay thành phẩm, tập thể A1K27 không thể giấu được niềm hân hoan cũng như cảm phục trước những đôi bàn tay khéo léo đã dùng những đường kim mũi chỉ để thêu dệt nên nét văn hóa truyền thống đặc sắc của địa phương.
Chính trong những giây phút ấy, chúng em mới thực sự thấu hiểu cái “tinh” và cái “khó” ẩn sau mỗi sản phẩm tưởng chừng giản dị. Khi cầm trên tay thành quả lao động của chính mình, dù còn vụng về, cả tập thể không khỏi bồi hồi, hân hoan. Đó không chỉ là niềm vui của sự khám phá, mà còn là lòng cảm phục sâu sắc trước những đôi bàn tay tài hoa – những con người đã dùng chính nhiệt huyết và sự kiên nhẫn của mình, qua từng đường kim mũi chỉ, để gìn giữ và thổi hồn vào một nét văn hóa truyền thống độc đáo của quê hương.
Chuyến đi khép lại, nhưng những hình ảnh về ngôi chùa cổ kính nơi non cao và những chiếc nón ngựa tinh xảo dưới bàn tay người thợ sẽ còn mãi in đậm trong ký ức của học sinh A1K27, như một minh chứng sống động cho sự giàu có và đa dạng của văn hóa Bình Định cũ, Gia Lai mới.
Tác giả: Lê Thị Thanh Thùy-A1K27